Chế định loại trừ trách nhiệm hình sự trong phần chung của Bộ luật hình sự năm 2015

Khách hàng: Kính thưa Luật sư Minh Khuê, chế định loại trừ trách nhiệm hình sự trong phần chung của Bộ luật hình sự năm 2015 được thể hiện như thế nào so với các bộ luật trước? Kỹ thuật lập pháp của chế định này còn có những hạn chế gì?

Cảm ơn!

Trả lời:

1. Khái quát về chế định loại trừ trách nhiệm hình sự trong phần chung của Bộ luật hình sự năm 2015

Sau 30 năm pháp điển hóa hệ thống pháp luật hình sự thực định Việt Nam (1985-2015), lần đầu tiên trong lần pháp điển hóa thứ ba vừa qua, các quy phạm thuộc chế định này đã được ghi nhận độc lập tại Chương IV “Những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự” của Bộ luật Hình sự năm 2015 với 07 điều luật (các điều 20-26).

Như vậy, có thể khẳng định rằng, đây là một bước tiến quan trọng và xứng đáng được đánh giá cao trong nhận thức khoa học về ranh giới giữa các quy phạm về tội phạm và các quy phạm không phải là tội phạm trong hoạt động lập pháp hình sự Việt Nam.

Vì việc phân tích khoa học nội hàm các quy phạm của chế định này trong Bộ luật Hình sự năm 2015 cho thấy những điểm cơ bản ta sẽ phân tích dưới đây.

2. Những điểm mới của chế định loại trừ trách nhiệm hình sự trong phần chung Bộ luật hình sự năm 2015

Trong Chương IV đang được xem xét thì ngoài 04 trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự được tiếp tục thừa kế từ Bộ luật Hình sự (năm 1999) và được ghi nhận tương ứng tại 04 điều: Sự kiện bất ngờ (Điều 20), Tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự (Điều 21), Phòng vệ chính đáng (Điều 22) và Tình thế cấp thiết (Điều 23), lần đầu tiên trong Bộ luật Hình sự năm 2015 nhà làm luật Việt Nam còn bổ sung thêm ba trường hợp mới loại trừ trách nhiệm hình sự là: Gây thiệt hại trong khi bắt giữ người phạm tội (Điều 24); Rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ (Điều 25); Thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên (Điều 26).

Chúng ta cũng cần phải khẳng định rằng, việc bổ sung về mặt lập pháp thêm 03 trường hợp loại trừ tính tội phạm của hành vi là một minh chứng rõ rệt cho thắng lợi của các quan điểm tiến bộ và nhân đạo trong khoa học luật hình sự Việt Nam. Bảo vệ một cách vững chắc các quyền và tự do hiến định của con người và của công dân, nhất là khi công dân thực hiện hành vi thuộc một trong ba trường hợp mới bổ sung nêu trên (mà tuy về mặt hình thức có dấu hiệu khách quan nào đó tương tự như dấu hiệu của hành vi tội phạm được quy định trong Phần riêng Bộ luật Hình sự năm 2015, nhưng xét cho cùng thì đó lại là hành vi mà nếu xét về tổng thể thì có thể được coi là có ích cho xã hội nên không bị nhà làm luật coi là tội phạm và vì vậy, không phải chịu trách nhiệm hình sự.

>&gt Xem thêm:  Đào ngũ là gì ? Khái niệm đào ngũ được hiểu như thế nào ?

3. Bình luận, nhận xét về chế định loại trừ trách nhiệm hình sự trong phần chung của Bộ luật hình sự năm 2015

Với lần pháp điển hóa thứ ba vừa qua, thực tiễn lập pháp hình sự Việt Nam đã cho thấy, để đạt được sự ghi nhận một cách riêng biệt hai chế định (phân loại tội phạm và những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự) là một quá trình lâu dài và bền bỉ suốt hàng chục năm qua trong khoa học luật hình sự nước nhà.

Bộ luật Hình sự năm 2015 đã ghi nhận chúng theo hướng là hai chế định độc lập tương ứng với hai chương riêng biệt, đó là Chương III “Tội phạm” và Chương IV “Những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự”, đồng thời phi tội phạm hóa (dù chưa được hoàn toàn) hành vi được quy định tại khoản 2 Điều 18 và khoản 2 Điều 19 Bộ luật Hình sự năm 2015 trong giai đoạn xây dựng Nhà nưốc pháp quyền đích thực ở Việt Nam chính là đã góp phần minh chứng cho sự thành công không thể phủ nhận của các tư tưởng khoa học luật hình sự tiến bộ và dân chủ vì sự nghiệp bảo vệ các quyền con người bằng pháp luật hình sự đúng vối nghĩa của nó.

=> Như vậy, với những thuộc tính chung thông qua các đặc điểm cơ bản của ba trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự (chính xác và đầy đủ hơn về mặt khoa học là loại trừ “tính tội phạm của hành vi”) mà lần đầu tiên được nhà làm luật ghi nhận trong phốp luật hình sự Việt Nam sau lần pháp điển hóa thứ ba. Có thể nhận thấy, khi phân tích khoa học các quy phạm tương ứng tại các điều: Điều 24, Điều 25 và Điều 26 của Chương IV trong Phần chung Bộ luật Hình sự năm 2015 như sau:

- Cả ba trường hợp loại trừ tính tội phạm của hành vi (nêu tại các điều 24, 25 và 26 Bộ luật Hình sự năm 2015) đã phản ánh nguyên tắc nhân đạo, cũng như nguyên tắc pháp chế của pháp luật hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam và đểu có hai tình huống tương ứng với các điều kiện do luật định trong từng trường hợp: Không phải là tội phạm và không phải chịu trách nhiệm hình sự và; Là tội phạm và phải chịu trách nhiệm hình sự.

- Trường hợp tại Điều 24 về sự bất đắc dĩ phải gây thiệt hại trong khi bắt giữ người phạm tội thì: “Không phải là tội phạm’ vối điều kiện do luật định là khi người bắt giữ “không còn cách nào khác là buộc phải sử dụng vũ lực cần thiết gây thiệt hại cho người bị bắt giữ’ và, Bị coi là tội phạm và “phải chịu trách nhiệm hình sự" nếu việc “gây thiệt hại rõ ràng vượt quá mức cần thiết."

- Trường hợp tại Điều 25 về sự rủi ro có căn cứ trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ thì: “không phải tội phạm” với điều kiện do luật định là khi “hành vi gây ra thiệt hạỉ’ trong các lĩnh vực được liệt kê đã “tuẫn thủ đúng quy trình, quy phạm, áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa” và Bị coi là tội phạm và “phải chịu trách nhiệm hình sự’ khi thiệt hại gây ra do “không áp dụng đúng quy trình, quy phạm, không áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa”.

- Trường hợp tại Điều 26 về thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên trong lực lượng vũ trang nhân dân để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh thì: “không phải chịu trách nhiệm hình sứ’ với điều kiện do luật định - “người thực hiện hành vi gây thiệt hại trong khi người thi hành mệnh lệnh... đã thực hiện đầy đủ quy trình báo cáo người ra mệnh lệnh nhưng người ra mệnh lệnh vẫn yêu cầu chấp hành mệnh lệnh đổ’ và; “trong trưởng hợp này người ra mệnh lệnh phải chịu trách nhiệm hình sự’ đối với thiệt hại đã gây ra.

>&gt Xem thêm:  Quản chế là gì ? Quy định pháp luật về hình phạt quản chế

4. Khái quát về hạn chế về kỹ thuật lập pháp chế định loại trừ trách nhiệm hình sự

Nếu phân tích chi tiết và nghiêm túc ta có thể nhận thấy các quy phạm của chế định lớn về tội phạm trong Bộ luật Hình sự năm 2015 cũng còn thiếu hai tiêu chí (chưa chính xác về mặt khoa học và thiếu chặt chẽ về mặt cấu trúc), mà cụ thể là:

Về tên gọi của Chương IV Bộ luật Hình sự năm 2015. Về mặt logic hình thức, phải dùng cặp phạm trù nào đó để trả lời cho hai câu hỏi là: “những trường hợp” ấy loại trừ cái gì, của ai hoặc của cái gì, tức suy cho cùng là loại trừ cái gì và của chủ thể hay đối tượng nào? Tuy nhiên, tên gọi Chương IV Bộ luật Hình sự năm 2015 mối chỉ trả lời được câu 1 (“loại trừ trách nhiệm hình sự”) nhưng còn câu 2 (“của ai” hay “của cái gì”) thì vẫn chưa trả lời được mà còn đang được bỏ lửng. Chính vì thế, ta có thể nhận định:

- Cần phải có sự nhận thức rõ ràng và dứt khoát về hậu quả được “loại trừ” đó là của “ai”? Nhưng rõ ràng là khi dùng thuật ngữ để khẳng định hậu quả được loại trừ là “trách nhiệm hình sự” rồi thì khó có thể tìm được thuật ngữ nào cho phù hợp vì không thể dùng thuật ngữ “trách nhiệm hình sự của người phạm tội”?

- Bởi lẽ, nếu đã dùng phạm trù “trách nhiệm hình sự” ở vế thứ nhất thì nhất thiết phải bổ sung thêm vào sau phạm trù ấy thuật ngữ nào đó nữa cho đầy đủ ở vế thứ hai chứ không thể bỏ trong tên gọi của Chương IV Bộ luật Hình sự năm 2015.

Như vậy khi sử dụng thuật ngữ “những trường hợp” thì tiếp theo sau đó nên sử dụng phạm trù “tính tội phạm của hành vi” là mọi người biết ngay những trường hợp đó “loại trừ” cái gì và của ai?, mà cụ thể hơn đó là: tính tội phạm của hành vi tuy về mặt hình thức có dấu hiệu nào đó bị pháp luật hình sự cấm (tức là bị pháp luật hình sự coi là tội phạm) nhưng được thực hiện trong những trường hợp được quy định tại Chương IV Bộ luật Hình sự năm 2015, thì không bị nhà làm luật coi là tội phạm (vì tùy từng trường hợp cụ thể tương ứng trong 07 trường hợp đó mà nó thiếu đi 01 trong 05 dấu hiệu của tội phạm).

5. Sử dụng thuật ngữ trong chế định loại trừ trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm 2015

Về việc sử dụng thuật ngữ trong chế định loại trừ trách nhiệm hình sự trong Bộ luật hình sự năm 2015, khi phân tích các quy phạm tại Chương IV Bộ luật Hình sự năm 2015 cho thấy đôi khi còn chưa nhất quán trong việc sử dụng các thuật ngữ để khẳng định hậu quả pháp lý của chủ thể đã thực hiện hành vi (tuy về mặt hình thức có dấu hiệu nào đó của tội phạm do pháp luật hình sự quy định nhưng xét cho cùng thì đó lại là hành vi có ích cho xã hội vì hành vi đó không bị pháp luật hình sự cấm) trong 07 trường hợp tương ứng loại trừ tính tội phạm của hành vi tại các điều của Chương này, mà cụ thể là:

Trường hợp một, thực hiện hành vi trong ba trường hợp (Điều 20 “Sự kiện bất ngờ”, Điều 21 “Tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự” và Điều 26 “Thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên”) thì dùng các thuật ngữ “không phải chịu trách nhiệm hình sự”.

>&gt Xem thêm:  Bất hồi tố là gì ? Khái niệm về bất hồi tố ?

Trường hợp hia, thực hiện hành vi trong bốn trường hợp còn lại (Điều 22 “Phòng vệ chính đáng”, Điều 23 “Tình thế cấp thiết”, Điều 24 “Gây thiệt hại trong khi bắt giữ người phạm tội” và Điều 25 “Rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ”) thì lại dùng các thuật ngữ “không phải là tội phạm”.

=> Như vậy, từ phân tích trên cho thấy để khắc phục thiếu sót này và sẽ đạt hơn về mặt kỹ thuật lập pháp nếu như trong tất cả các điều luật thuộc Chương IV Bộ luật Hình sự năm 2015 nhà làm luật đều nhất quán quy định như sau:

- Ghi nhận tại khoản 1 của các điều luật một quy phạm về cơ bản đều giông như nhau là “Hành vi tuy về mặt hình thức có những dấu hiệu của hành vi nào đó được quy định tại Phần riêng Bộ luật này nhưng được thực hiện do... thì không phải là tội phạm”. Tiếp theo sau từ “do” sẽ là thuật ngữ nêu tên gọi của hành vi tương ứng cụ thể (như: “sự kiện bất ngờ”, “phòng vệ chính đáng” hay “tình thế cấp thiết”,...) để ngay sau đó “hành vi này” được nhà làm luật khẳng định “không phải là tội phạm” (và nếu muốn cụ thể hơn nữa, thì tiếp theo sự khẳng định bản chất pháp lý của hành vi này nên chăng có thể bổ sung thêm mệnh đề “và chủ thể thực hiện hành vi này không phải chịu trách nhiệm hình sự”).

- Tiếp theo tại khoản 2 sẽ ghi nhận quy phạm diễn đạt ngắn gọn nội hàm của hành vi tương ứng cụ thể, thể hiện lợi ích cho xã hội của hành vi đó như thế nào.

Và cuối cùng, tại khoản 3 để tránh xu hướng tùy tiện, lợi dụng quy định của nhà làm luật thực hiện hành vi vượt quá giới hạn cho phép (tùy từng trường hợp cụ thể có thể sẽ có hoặc không) việc ghi nhận quy phạm khẳng định sự vượt quá giới hạn cho phép đó là “vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự”.

Trân trọng!

>&gt Xem thêm:  Truy cứu trách nhiệm hình sự là gì ? Quy định về truy cứu trách nhiệm hình sự?

Các câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Cơ sở pháp lý của chế định loại trừ trách nhiệm hình sự?

Trả lời:

Chế định loại trừ trách nhiệm hình sự đã được ghi nhận độc lập tại Chương IV “Những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự” của Bộ luật Hình sự năm 2015 với 07 điều luật (các điều 20-26).

Câu hỏi: Điểm đặc biệt của chế định loại trừ trách nhiệm hình sự của Bộ luật hình sự năm 2015?

Trả lời:

Sau 30 năm pháp điển hóa hệ thống pháp luật hình sự thực định Việt Nam (1985-2015), lần đầu tiên trong lần pháp điển hóa thứ ba vừa qua, các quy phạm thuộc chế định này đã được ghi nhận độc lập tại Chương IV “Những trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự” của Bộ luật Hình sự năm 2015 với 07 điều luật (các điều 20-26). Ta có thể khẳng định rằng, đây là một bước tiến quan trọng và xứng đáng được đánh giá cao trong nhận thức khoa học về ranh giới giữa các quy phạm về tội phạm và các quy phạm không phải là tội phạm trong hoạt động lập pháp hình sự Việt Nam.

Câu hỏi: Những điểm mới của chế định loại trừ trách nhiệm hình sự trong phần chung Bộ luật hình sự năm 2015 là những điểm nào?

Trả lời:

Trong Chương IV đang được xem xét thì ngoài 04 trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự được tiếp tục thừa kế từ Bộ luật Hình sự (năm 1999) và được ghi nhận tương ứng tại 04 điều: Sự kiện bất ngờ (Điều 20), Tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự (Điều 21), Phòng vệ chính đáng (Điều 22) và Tình thế cấp thiết (Điều 23), lần đầu tiên trong Bộ luật Hình sự năm 2015 nhà làm luật Việt Nam còn bổ sung thêm ba trường hợp mới loại trừ trách nhiệm hình sự là: Gây thiệt hại trong khi bắt giữ người phạm tội (Điều 24); Rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ (Điều 25); Thi hành mệnh lệnh của người chỉ huy hoặc của cấp trên (Điều 26).

Adblock test (Why?)



source https://luatminhkhue.vn/che-dinh-loai-tru-trach-nhiem-hinh-su-trong-phan-chung-cua-bo-luat-hinh-su-nam-2015.aspx

COMMENTS

Name

ALTCOIN,1,Biệt Thự,1,Bitcoin,9,BlockChain,3,Các Loại Đầu Tư Tiền Ảo,1,Cafe Thư Giãn,34,Chứng Khoán,22,Cộng Đồng Môi Giới,43,Doanh Nghiệp,50,Doanh Nhân,33,Dự Án,77,Ethereum,12,Gallery,20,ICO,1,Kiến Thức,70,Kinh Tế-Tài Chính,126,Lời Khuyên Đầu Tư,38,Marketing,4,Nhà Đẹp,869,Nhận Định,13,Phong Thủy,20,Quảng Cáo,65,Sàn Giao Dịch Tiền Ảo,12,Tiền Ảo,261,Tin BĐS,5526,Tin Tức,426,Trẻ Nhỏ,2,Tư Vấn Luật,1918,Tư Vấn Sức Khỏe - Y Tế,5568,Văn Hóa - Thiền,17,Văn Phòng-ShopHouse,4,Ví,3,Videos,19,VietNam News,2,Xu Hướng,1,
ltr
item
PhoNha: Chế định loại trừ trách nhiệm hình sự trong phần chung của Bộ luật hình sự năm 2015
Chế định loại trừ trách nhiệm hình sự trong phần chung của Bộ luật hình sự năm 2015
https://cdn.luatminhkhue.vn/LMK/articles/83/419130/che-dinh-loai-tru-trach-nhiem-hinh-su-trong-phan-chung-cua-bo-luat-hinh-su-nam-2015-419130.jpg
PhoNha
https://www.phonha.com/2021/05/che-inh-loai-tru-trach-nhiem-hinh-su.html
https://www.phonha.com/
https://www.phonha.com/
https://www.phonha.com/2021/05/che-inh-loai-tru-trach-nhiem-hinh-su.html
true
3453152832678417103
UTF-8
Loaded All Posts Not found any posts Xem Toàn Bộ Đọc Tiếp Reply Cancel reply Delete By Home PAGES POSTS Xem Toàn Bộ Bạn Nên Xem LABEL ARCHIVE SEARCH ALL POSTS Not found any post match with your request Back Home Sunday Monday Tuesday Wednesday Thursday Friday Saturday Sun Mon Tue Wed Thu Fri Sat January February March April May June July August September October November December Jan Feb Mar Apr May Jun Jul Aug Sep Oct Nov Dec just now 1 minute ago $$1$$ minutes ago 1 hour ago $$1$$ hours ago Yesterday $$1$$ days ago $$1$$ weeks ago more than 5 weeks ago Followers Follow THIS CONTENT IS PREMIUM Please share to unlock Copy All Code Select All Code All codes were copied to your clipboard Can not copy the codes / texts, please press [CTRL]+[C] (or CMD+C with Mac) to copy